سرو ابرکوه

سرو ابرکوه در چه شهر و استانی است؟ استان یزد و شهر ابرکوه میزبان این سرو راست قامت تاریخی است.

استان يزد با وسعتی حدود ۷۴۷۸۱ کيلومترمربع، هشتمین استان از نظر گستردگی در ایران بوده که از شمال و شمال غرب به استان اصفهان، از شرق به استان خراسان جنوبي، از جنوب شرق به استان کرمان و از جنوب و جنوب غرب به استان فارس محدود مي‌شود. بر اساس آخرين تقسيمات کشوری این استان دارای ۱۲ شهرستان، ۲۵ بخش، ۲۴ شهر و ۵۱ روستا می‌باشد. شهر يزد مرکز استان و شهرهاي ابرکوه، اردکان، بافق، بهاباد، تفت، هرات، اشکذر، زارچ، مهريز، مروست و ميبد، مرکزيت ۱۰ شهرستان ديگر استان را به عهده دارند.

شهر ابر کوه یا ابرقو در ایام کهن، روستایی در مسیر جاده ابریشم بوده و از دیرباز با داشتن جاذبه‌های بسیار در مرکز توجهات قرار داشته است. جاذبه های تاریخی و گردشگری بسیاری از جمله گنبد عالی، یخچال خشتی، خانه صولت، خانه آقازاده و بادگیر های آن از مهم‌ترین جاذبه‌های این شهر کوچک می‌باشند. این شهر علاوه بر جاذبه‌های دیدنی خود، در مسیر مثلث طلایی گردشگری ایران، در کویر مرکزی ایران و در اواسط جاده شیراز به یزد قرار گرفته که خود بر اهمیت آن افزوده است.

یکی از جاذبه‌های بسیار مشهور ابرکوه، سروی است که شاید بتوان آن را مسن‌ترین موجود زنده ایران دانست. سروی کهنسال که سالیان طولانی است در این شهر قامت خود را به آسمان دوخته است. نام علمی این سرو cuppresus sempervirens و از نژاد سرو مدیترانه‌ای و گونه شیراز است که گونه آن کند رشد بوده و در اواسط فصل بهار شکوفا می‌شود. محیط تاج آن با حدود ۱۲ متر پوشش، تنه‌ای با قطری حدود ۴ متر و بلندای حدود ۳۰ متری شکوه فزاینده‌ای را به صورت فاخر به بیننده منتقل می‌کند. با وجودی که قدمت آن را چندین هزار سال تخمین می‌زنند، این سرو کماکان زنده و بارور است و در فضایی باز و محصور شده سایه‌ساری زیبا را برای بازدیدکنندگان فراهم آورده است.

حمدالله مستوفی در سال ۷۴۰ قمری در کتاب خود از این سرو نام برده، علاوه بر آن مارکوپولو تاجر و سیاح ونیزی نیز در کتاب سفرنامه خود به توصیف این سرو زیبا و بزرگ این چنین پرداخته است که:

سرو ابرکوه است که همچون آبشاری سبز از آسمان روی زمین تفديده ابرکوه فرو می‌آید و از هر طرف که وارد ابرکوه شوی، سرو کهنسال و پرطراوت مانند چراغ دریایی سبزی ما را به بندر دریای کویر و خورشید تابان فرا می‌خواند.

الکساندر روف دانشمندی روس تبار سن این سرو را بین ۴ هزار تا ۴۵۰۰ سال تخمین زده اگر چه در نقل قولی دانشمندی ژاپنی سن این سرو را بین ۷ تا ۸ هزار سال تخمین زده است که منبعی موثق برای آن ذکر نشده است. هر چه هست سرو ابرکوه را بعد از کاج مسوسلاه یا متوشلخ که در کالیفرنیا قرار دارد قدیمی‌ترین درخت جهان می‌شناسند. (اگرچه نوعی سرو در پارک ملی شیلی رتبه‌بندی ذکر شده را بهم ریخته و سروی با نام Gran Abuelo در صدر کهن‌ترین موجود زنده قرار گرفته است)

به هر جهت این سرو در ابرکوه آنچنان برای ما ایرانیان مشهور است که حتی در باورهای دینی و مذهبی نیز رسوخ پیدا کرده و برخی باور بر آن دارند که این سرو را زرتشت کاشته است و این‌ گونه از آن در کتابهای مذهبی ذکر کرده‌اند که :

زرتشت، چون موسم اسپند به ابرکوه رسید، با دست خود بذر سرو بر این دشت فشاند و بر مردمان نوید داد که درختی در آن میان بماند تا ببیند درفش فرزندش بهرام، پادشاه صبح دم رستاخیز را

در روایت‌های دیگر سرو ابرکوه را حتی به اسکند مقدونی، ضحاک، حضرت ابراهیم و سلیمان نبی نیز نسبت داده‌اند که صرفا جنبه باوری مردم و روایت گونه دارد.

طی سال‌های اخیر  سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان یزد راهکارهایی همچون محصور نمودن اطراف این سرو کهن، مبارزه بیولوژیکی با آفت‌ها و نصب صاعقه‌گیر به دلیل ارتفاع بلند سرو را در دستور کار قرار داده که از خطرات آسیب‌پذیری آن توسط ناآگاهان به این سرو کم شده است. اگر چه با وجود ریشه‌های این سرو، حفر چاه‌های عمیق، خشک شدن قنات‌ها و آب‌های زیرزمینی منطقه خود می‌تواند تنش‌هایی را به رشد سرو ابرکوه وارد نماید.

سرو ابرکوه در اسفندماه سال ۱۳۸۲ به عنوان دومین اثر طبیعی ملی بعد از قله دماوند به ثبت رسیده است. با توجه به ارزش‌های قابل توجه درخت و به منظور صیانت از این گنجینه ژنتیکی ارزشمند، برابر با مصوبه مورخ ۱۳۸۲/۱۲/۲۷ شورای‌ عالی حفاظت محیط زیست، سرو ابرکوه به‌عنوان اثر طبیعی ملی و در زمره مناطق چهارگانه محیط زیست قرار گرفت. در نتیجه از آن جا که  پیش از این مصوبه، حفاظت و مدیریت سرو به عهده شهرداری ابرکوه بود از این تاریخ و با این مصوبه صیانت و نگهداری از آن بر عهده اداره محیط زیست استان یزد قرار گرفته است.