پیش از این در پستی که منتشر شد در مورد ابرکوه، سرو کهن ابرکوه و همین طور یخچال خشتی این شهر گفتیم. حال در خصوص معماری سنتی ایران که در شهرهای کویری و بیابانی دیده میشود به سراغ یکی از خانههای قدیمی ابرکوه میرویم، خانه آقا زاده ابرکوه یزد، خانهای که به حق میتواند تمامی نکات ریز و درشت معماری سنتی ایران را نمایان میسازد. خانه آقا زاده که در حقیقت شامل مجموعه خانههایی در بافت تاریخی ابرکوه میشود.
طراحی خانه آقا زاده ابرکوه
بافت کوچک کهن و قدیمی در شهر ابرکوه، خانههای زیبایی را که عموما دارای حیاط مرکزی هستند را در برگرفته و شاخصترین خانه را به جرات از نظر معماری سنتی ایرانی میتوان خانه آقا زاده ابرکوه دانست. خانه آقا زاده همان خانهای که عکس زیبایی از بادگیرهایش در پشت اسکناسهای آبی رنگ دو هزار تومانی قدیم که در سال ۱۳۹۳ به چاپ رسیده است به زیبایی خودنمایی میکند.
به طور معمول خانههای سنتی قدیم در بافتهای شهرهای ایران از یک درب شروع میشوند! دربی چوبی با ضخامتی زیاد و دو کلون درب بر روی آن برای دق الباب، دق البابی از دو جنس صدا برای زنان و مردان مراجعه کننده که برای آگاهی افراد درون خانه و استقبال کننده مشخص میشده است.
پس از ورود به خانه، با راهرویی پیچ در پیچ و بلند شما وارد اندرونی و حیاط مرکزی میشوید. حیاطی که حوض زیبایی عموما مستطیل شکل در وسط و باغچههایی در دو طرف خود خنکای آب را با جریان رو به بالای فوارهها در گرمای تابستان به صورت شما میزند.
اندرونیها اطاقهایی تو در تو بوده که با دربهایی چوبی از یکدیگر جدا میشوند و پنجرهها هم عموما با شیشههای مشجر و رنگی که در انعکاس نور خورشید بازی رنگ و گرما را رقم زده و چشم را نوازش میدهد.
در خانه آقا زاده ابرکوه خلاصهای از آنچه در دیگر خانههای تاریخی ابرکوه شاهد خواهید بود را شامل میشود. پنج خانه تاریخی در کوچهای در ابرکوه قرار گرفتهاند که با نامهای موسوی، گبری، حسینی دوست، سیدعلی آقا و آقا زاده مشهور میباشند . خانه آقا زاده را میتوان زیباترین این مجموعه خانه دانست، خانهای که در ابرکوه شهری که جزو ۱۴ شهر نمونه گردشگری ایران به حساب میآید شما را به دل دوران قاجار میبرد.
پلان خانه آقا زاده ابرکوه
خانه آقا زاده ابرکوه به مانند دیگر خانههای شهرهای استان یزد رو به قبله ساخته شده تا عمارتی تابستانه و زمستانه را اطراف حیاط مرکزی تشکیل دهد. این خانه در محله دروازه، میدان ابرقو قرار دارد و در پس کوچههای تنگ بافت تاریخی ابرکوه مساحتی حدود ۸۲۰ متر مربع را با زیربنایی حدود ۵۲۸ متر مربع به خود اختصاص داده است. اتاقهای خانه در سه جهت و در بخشهای مختلفی قرار دارد که این منظر در تمامی فصلهای سال کاربرد داشته است، اتاقها عموما سه دری یا پنج دری بوده (تالار، اتاق پنجدری و سهدری، پستو، خیشخان، شکمدریده، بادگیر و ایوان ) و بادگیری دو طبقه که از شاخصههای اصلی آن است نیز در طبقه بالا چشم را نوازش میدهد.
این بنا متعلق به آقای سید حسین ابرقویی بوده که از اعیان شهر به حساب میآمده و اکنون با ثبت آن در میراث ملی کشور، در اختیار وزارت میراث فرهنگی است. مصالح بکار رفته در ساخت خانه خشت و آجر است و دربها و پنجرهها نیز از چوب، مزین به شیشههای رنگی است. سقف و دیوارهای اطاقها با نقوشی از گل و گیاه و طرحهای اسلیمی به زیبایی چشم را نوازش میدهد. شوربختانه در حال حاضر بیشتر این نقشها و رنگها از بین رفته است و شوربختانه هم اکنون نیز از آنچه باقی مانده حفاظت چندانی نمیشود.
این خانه در دوران قاجار ساخته شده و در سال ۱۳۷۵ در لیست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
در کنار اطاق بادگیر و روی بام، تالار اصلی بنا یعنی عمارت کلاه فرنگی قرار دارد که با پنجرههایی با شیشههای رنگی نور را با رنگهای گرم به درون عمارت وارد میکرده است. سبک معماری عمارت کلاهفرنگی در خانه آقازاده، تلفیقی از سبک معماری ایرانی و اروپایی در دوران قاجار است. این عمارت دقیقاً در مرکز قرار گرفته و سقف آن حالتی مخروطی شکل دارد. بازدید از دیدنیهای شهر ابرکوه و این مجموعه با نگاهی به اسکناس چاپ شده در سال ۱۳۹۳ حسی نوستالژیک برایتان به ارمغان میآورد که خالی از لطف نیست.
