مهربانی احساسی و خطرناک در غذا دادن به سگ‌ و گربه در شهرها

چرا غذا دادن به سگ‌ و گربه‌ های ولگرد در شهر، می‌تواند یک مهربانی و احساساتی خطرناک باشد؟

بسیاری از ساکنان شهرها و حاشیه‌نشینان مناطق شهری، از روی دلسوزی، به صورت هر روزه یا هر چند روز، غذای باقی‌مانده یا آشغال گوشت و مرغ خریداری‌ شده را برای سگ‌ها و گربه‌های خیابانی و همچنین پرندگانی به مانند کبوتر و گنجشک می‌ریزند. این رفتار شاید در نگاه اول کاملاً انسانی و قابل تحسین به نظر برسد، اما وقتی به‌صورت پراکنده، بدون نظارت و در بلند مدت انجام شود، مجموعه‌ای از پیامدهای منفی و گاه غیر قابل‌ جبران برای خود حیوانات، ساکنان شهرها و روستاها و در کل اکوسیستم حاشیه شهری را به دنبال خواهد داشت.

غذا دادن به سگ‌ و گربه خیابانی آسیب‌های جبران ناپذیر ! چرا و چگونه؟

۱. انفجار جمعیت سگ‌های ولگرد، خطری که با نیت خیر شروع می‌شود!

مهم‌ترین و ملموس‌ترین پیامد غذادهی مستمر به سگ‌های بی‌صاحب و خیابانی، از بین رفتن ساز و کار طبیعی کنترل جمعیت آن‌هاست! در شرایط عادی، کمبود منابع غذایی جلوی رشد بی‌رویه جمعیت سگ‌های خیابانی را می‌گیرد، اما وقتی در یک محله برایشان غذا ریخته شود (غذا ! نه آن غذای باکیفیت بلکه آشغال گوشت و مرغ و ته سفره) نرخ بقای توله‌ها و نرخ زاد و ولد به‌ شکل چشمگیری در جامعه سگ‌های ولگرد بالا می‌رود. نتیجه این عمل ناآگاه، ظرف یکی دو فصل، چند برابر شدن تعداد سگ‌های ولگرد در همان محدوده است! گله‌هایی که رفته‌ رفته قلمرو خواه‌تر، پرسرو صداتر و در آخر نیز تعامل سگ‌های ولگرد و بی‌صاحب با عابران و کودکان، در این محله‌ها خطرناک‌تر می‌شوند.

۲. گربه‌های خیابانی و چرخه بی‌پایان تکثیر!

همین الگو، با شدت کمتر اما نه کم‌اهمیت‌تر، درباره گربه‌های خیابانی هم صادق است. یک گربه ماده می‌تواند در طول یک سال چند بار زایمان کند و اگر منبع غذایی تضمین‌ شده و رایگان (از طریق غذادهی مردمی) در دسترس باشد، بخش عمده بچه‌ گربه‌ها زنده می‌مانند. نتیجه چیست؟ تجمع ده‌ها گربه دور یک یا دو نقطه غذادهی، بوی نامطبوع، کثیفی محله و خیابان‌ها، سر و صدای شبانه ناشی از رقابت جفت‌گیری، و افزایش شدید ابتلا به بیماری‌های پوستی و انگلی در جمعیت گربه‌ها!

۳. خطرات بهداشتی مستقیم برای ساکنان شهر

تجمع سگ و گربه‌های ولگرد در نقاط ثابت غذادهی، زمینه‌ساز انتقال چند بیماری مشترک بین انسان و حیوان است، از جمله هاری، لپتوسپیروز، توکسوپلاسموز و حتی کچلی! این نقاط معمولاً به‌سرعت آلوده به مدفوع، استخوان و پسماند غذایی می‌شوند که محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها، انگل‌ها و جذب حشرات ناقل بیماری است. کودکان که کنجکاوانه به سمت این حیوانات می‌روند و سالمندانی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، بیشترین آسیب را می‌بینند.

۴. از دست رفتن ترس طبیعی و افزایش پرخاشگری سگ‌ها و گربه‌ها

سگ یا گربه‌ای که به‌طور مرتب و در ساعت مشخصی از دست انسان غذا می‌گیرد، به‌ مرور فاصله ایمنی و احتیاط طبیعی خود نسبت به انسان را از دست می‌دهد. این حیوان دیگر «فراری» نیست، بلکه «مطالبه‌گر» می‌شود و در صورت تأخیر یا قطع غذا، رفتار پرخاشگرانه از خود نشان می‌دهد. این پدیده در گله‌های سگ‌های ولگرد که دور یک منبع غذایی جمع می‌شوند بسیار شایع‌تر است و می‌تواند به گاز گرفتن عابران، به‌ویژه کودکان و دوچرخه‌سواران، منجر شود.

۵. پدیده گرگاس و سگ توره پیامد پنهان و خطرناک در افزایش جمعیت سگ‌های ولگرد در حاشیه شهر و روستا

یکی از نگران‌کننده‌ترین و کمتر شناخته‌شده‌ترین عواقب افزایش بی‌رویه جمعیت سگ‌های ولگرد در حاشیه شهرها و نزدیکی زیستگاه‌های طبیعی، پدیده ناهنجار گونه‌های جدید از سگ‌سانان به نام‌های گرگاس و سگ‌توره است. هر دو موجودی دورگه و هیبرید هستند که از آمیزش سگ‌های ولگرد با گرگ خاکستری یا شغال به‌ وجود می‌آید. همان‌طور که در سایت یاردانگ در مقاله اختصاصی گرگاس و سگ‌توره به‌ تفصیل توضیح داده شده، وقتی جمعیت سگ‌های بی‌صاحب در حومه شهرها، آن‌هم به دلیل غذادهی بی‌رویه و غیر اصولی از حد طبیعی فراتر می‌رود، این سگ‌ها به قلمرو گرگ‌ها و شغال‌ها نزدیک‌تر می‌شوند و در برخی موارد ناچار به آمیزش با آن‌ها می‌شوند. نتیجه، نسلی است که نه‌تنها پرخاشگرتر و بی‌باک‌تر از گرگ‌های اصیل است، بلکه برخلاف گرگ، هیچ ترسی از انسان ندارد و همین موضوع خطر حمله به دام‌ها و حتی انسان را در روستاها و حاشیه شهرها افزایش می‌دهد. جالب اینکه این حیوانات به‌سختی از گرگ خاکستری قابل تشخیص‌اند و همین اشتباه، باعث می‌شود اتهام حملات آن‌ها به‌ناحق گردن گرگ خاکستری (که گونه‌ای در معرض حفاظت است) بیفتد و به کشتار بیشتر این گونه ارزشمند منجر شود. به‌این‌ترتیب، یک اقدام به‌ظاهر خیرخواهانه، در انتهای زنجیره‌ای نادرست، به آسیب جدی به حیات‌ وحش کشور تبدیل می‌شود.

۶. مضرات غذا دادن به پرندگان شهری، به‌ویژه کبوترها

غذا دادن به کبوترها و گنجشک‌ها در میدان‌ها و پارک‌های شهری درست است که شاید منظره‌ای دلنشین ایجاد کند، اما آن هم پیامدهایی مشابه دارد!

• تجمع بیش از حد کبوتر در یک نقطه باعث آلودگی شدید سطوح، نمای ساختمان‌ها و سیستم‌های تهویه به فضولات پرنده می‌شود که ناقل بیماری‌هایی مانند کریپتوکوکوزیس و هیستوپلاسموزیس است.
• نان و غذاهای انسانی معمولاً ارزش تغذیه‌ای متناسب با نیاز پرندگان ندارند و مصرف مداوم آن به سوءتغذیه، بیماری کبدی و ناهنجاری بال در جوجه‌ها منجر می‌شود.
• تجمع پرندگان دانه‌خوار در یک نقطه، پرندگان شکاری و گونه‌های وحشی‌تر منطقه را از زیستگاه طبیعی خود در حاشیه شهر دور کرده و به درون شهرها گسیل می‌دارد که این مهم تعادل اکولوژیک محلی و منطقه‌ای را برهم می‌زند.

۷. تعارض اجتماعی بین شهروندان

نقاطی که به‌طور غیررسمی محل غذادهی سگ و گربه‌های ولگرد می‌شوند، اغلب منشأ اختلاف بین همسایگانی است که دلسوز حیوانات‌اند و کسانی که نگران بهداشت، بو، سروصدا یا امنیت کودکان خود هستند. این تنش گاهی به شکایت رسمی به شهرداری و کلانتری‌ها، درگیری لفظی و حتی اقدامات خشونت‌آمیز علیه خود حیوانات منجر می‌شود! نتیجه‌ای دقیقاً برخلاف هدف اولیه فرد به ظاهر دلسوز و غذا دهنده.

۸. آسیب مستقیم به خود سگ‌ها و گربه‌ها

برخلاف تصور رایج، غذای انسانی (به‌ویژه غذاهای چرب، شور یا فرآوری‌شده) اغلب برای دستگاه گوارش سگ و گربه مناسب نیست و در بلندمدت باعث چاقی، مشکلات کلیوی و کمبودهای تغذیه‌ای می‌شود. از طرفی، وابستگی حیوان به یک منبع غذایی ناپایدار انسانی که ممکن است با جابه‌جایی یا تغییر تصمیم فرد غذادهنده هر لحظه قطع شود! حیوان را در معرض گرسنگی ناگهانی و استرس شدید قرار می‌دهد.

راهکارهای جایگزین برای کمک واقعی به سگ‌ها و گربه‌های ولگرد چیست؟

به‌ جای غذادهی پراکنده و بدون برنامه، رویکردهای زیر اثربخشی بیشتری دارند و از شکل‌گیری زنجیره پیامدهایی به مانند گرگاس و سگ‌توره جلوگیری می‌کنند:

1. حمایت از برنامه‌های TNR (به‌دام‌اندازی، عقیم‌سازی و رهاسازی) که جمعیت سگ و گربه‌های ولگرد را به‌صورت انسانی و پایدار کنترل می‌کند، بدون افزایش بی‌رویه جمعیت.
2. همکاری با سازمان‌های مردم‌نهاد حیوانات که غذادهی را در نقاط مشخص، با نظارت دامپزشکی و برنامه بهداشتی منظم انجام می‌دهند.
3. گزارش تجمع غیرعادی سگ‌های ولگرد یا مشاهده حیوانات مشکوک به گرگاس به شهرداری یا سازمان محیط‌زیست، به‌جای اقدام فردی و پراکنده.
4. در صورت تمایل به تغذیه، استفاده از غذای مخصوص حیوانات (نه پسماند غذای انسانی) و در ظروف قابل جمع‌آوری، نه ریختن مستقیم روی زمین یا در حاشیه بیابان و زیستگاه‌های طبیعی.

در آخر بدانیم که غذا رسانی به سگ‌ها و گربه‌های ولگرد در شهر و حاشیه شهرها، با وجود نیت خیرخواهانه و احساسی، می‌تواند به انفجار جمعیت، بروز بیماری‌های مشترک، تغییر رفتار طبیعی حیوانات، تنش‌های اجتماعی و حتی پدیده‌های زیست‌محیطی نگران‌کننده‌ای به مانند گرگاس منجر شود. راه‌حل واقعی، حمایت هدفمند از برنامه‌های کنترل جمعیت و مراکز تخصصی نگهداری حیوانات است، نه غذادهی فردی و بدون برنامه در سطح شهر و حومه آن

برای عضویت و پیوستن در کانال خبری سایت کلوت و یاردانگ می‌توانید از این لینک استفاده کنید.