به صورت کلی جنگلهای دریایی یا جنگلهای حرا گونهای از جنگل در مناطق استوایی و نیمه استوایی میباشند. این جنگلها در جهان با نام عمومی درختان مانگرو Mangrove با نام علمی اوسینا مارینا Avicennia marina شناخته میشوند. نام حرا توسط حکیم ابوعلیسینا دانشمند ایرانی بر روی جنگلهای مانگرو در ایران نامگذاری شده است، به این گیاه در بندرعباس حرا، در بلوچستان تمر، در بوشهر گُرم، در بعضی از نقاط تول و به زبان عربی شوری و شوره گفته میشود. جنگلهای مانگرو جنوب ایران شامل دو گونه از درختان حرا و درخت چندل با نام علمی Rhizophota mucronata میباشد.
جنگلهای حرا
این جنگلها اکوسیستمی را تشکیل دادهاند که بر روی زمینهایی که به واسطه جزر و مد دریا تشکیل میشوند حاصل شده است. اهمیت این جنگلها آنقدر است که در تقویم جهانی نیز یک روز را برای روز جهانی حفاظت از اکوسیستم مانگرو در چهارم مرداد هر سال (۲۶جولای) اختصاص دادهاند.
اکوسیستم جنگلهای حرا در جنوب ایران به عنوان وسیعترین گونه از جنگلهای دریایی شناخته شده در هشت منطقه بین سواحل خلیج فارس از ایران تا کشور عمان گسترده شده است. محدودهای بین استانهای سیستان بلوچستان در خلیج گواتر تا استان هرمزگان و بردخون در استان بوشهر که شامل تالابهای بینالمللی و پارک ملی ساحلی تا مناطق حفاظت شده و زیست کره زمین را شامل میشود، مناطقی که همگی تحت نظارت سازمان حفاظت محیط زیست میباشند.
گیاه حرا از تیره شاهپسند و گروه شور زیها میباشد و در اواخر تیرماه یا اواسط مرداد ماه گل کرده و سپس میوه میدهد. درخت حرا از آنجا منحصر به فرد است که دانهاش بر روی شاخههای درخت رشد کرده و در نتیجه نهال خود را بر روی شاخهها تولید میکند و پس از آماده شدن برای رشد، نهال از درخت جدا شده و با جزر و مد به مکان دیگری از این زمینهای مردابی برای ریشهدوانی از طریق جزر و مد راه پیدا میکند. از آنجا که ریشهزنی دانه رسیده درختان حرا سریع است، به محض افتادن از درخت و سپس تماس با خاک، رشد گیاه جوان شروع میشود. گیاه حرا با استعداد تبادلات گازی توسط سیستم ریشه مخصوص خود، آنهم در شرایط سخت زیست محیطی آنهم در جایی که تنها چند گونه دیگر به غیر از مانگروها قدرت زندهمانی در این شرایط دارند، توسعه مییابند.
حرا گیاهی شور پسند است که از طریق ساقه، تنه و ریشه خود، آب شور دریا را تصفیه و مواد مورد نیاز خود را جذب و بقیه مواد به خصوص نمک را از طریق برگهای خود دفع میکند. نمک دفع شده از گیاه را به خوبی میتوان به صورت برآمدگیهایی نمکی در پشت برگها مشاهده کرد. سرشاخهها و برگ درختان حرا علاوه بر خوش خوراک بودن به دلیل نمکدار بودن، دارای ارزش غذایی معادل یونجه برای حیوانات است، ضمن آنکه از چوب این درختان نیز میتوان خمیر کاغذ و ابزار آلات چوبی تهیه کرد.
اهمیت جنگلهای حرا
جنگلهای حرا با حفاظت از سواحل در موقع سیلاب، طوفان و سونامی با جلوگیری از فرسایش خاک در سواحل و همینطور پشتیبانی از چرخه مواد مغذی موجود در آب، زیستگاه بسیار مناسبی برای رشد گیاهان، جانوران و ماهیان است که با تولید اکسیژن به علت فتوسنتز از اهمیت بالایی در این مناطق دارد. جنگلهای حرای استان هرمزگان، ذخیرهگاه زیست کره محسوب میشوند و از جهت وسعت این گونه جنگلها نیز در جایگاه اول کشور قرار دارند که بین سواحل جزیره قشم، بندرپل، جزیره هرمز، بندرخمیر، لافت، تیاب و جاسک قرار گرفته است. وسعت جنگلهای حرا در اطراف جزیرهٔ قشم محدودهای به عرض ۵۰ تا ۵۰۰ متر و طول ۱۵۰ کیلومتر را در برگرفته است. وسیعترین منطقهٔ جنگلهای حرا در آبهای بندر لافت و بندر پل در شمال و غرب جزیرهٔ قشم در فاصلهٔ ۱۴۰ کیلومتری از بندرعباس میباشد. بعد از استان هرمزگان، جنگلهای حرا در سواحل استان خوزستان، از جهت کمیت به جایگاه دوم وسعت و مقام سوم وسعت این جنگلها نیز به استان بوشهر تعلق دارد.
